ชนชาติไท หรือไต เป็นชนชาติที่เคยมีอารยธรรมที่เจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่อดีต ในปัจจุบันจึงเห็นได้ว่า ชนชาติไท หรือไต มีถิ่นฐานที่อยู่อาศัยกระจัดกระจายอยู่ทั่วไปในเอเชียตะออกเฉียงใต้ โดยขอบเขตพื้นที่ที่มีชนชาติไท หรือไตอยู่อาศัยนั้น ประกอบด้วย ภาคใต้ของจีน ในพม่า ไทย ลาว เขมร และเวียดนาม ในแต่ละแห่งก็เรียกชื่อแตกต่างกันไป แต่เค้ามูลทางภาษา และวิถีการดำเนินชีวิต ยังมีบางส่วนที่เหมือนกัน หรือใกล้เคียงกันอยู่มาก
เมื่อกล่าวถึงเฉพาะชนชาติไทยใหญ่ หรือชาวไต ได้พบว่า ไทยใหญ่กระจัดกระจายตั้งเมืองอยู่ตั้งแต่ตอนกลางและตอนใต้ของจีน และในพม่า แต่การตั้งเมืองในสมัยก่อนนั้นเป็นรูปแบบของรัฐอิสระ แตกต่างกันกับรัฐชาติ หรือประเทศชาติในปัจจุบัน การปกครองก็อยู่ในอิทธิพล หรือผู้ที่มีกำลังและอำนาจ ผู้ปกครองรัฐเรียกว่าเจ้าฟ้า ทายาทจะทำหน้าที่ในการสืบทอดอำนาจในการปกครองรัฐต่อไป ด้วยเหตุว่าการมีรัฐที่เข้มแข็งต้องอาศัยผู้ปกครอง หรือเจ้าฟ้าที่เข้มแข็งด้วย การตั้งเมือง หรือรัฐ ก็ขึ้นอยู่กับอำนาจและความสามารถของเจ้าฟ้า ด้วยเหตุนี้ รัฐไทยใหญ่ในอดีตจึงมีหลายยุคหลายสมัย บางพื้นที่ หรือบางรัฐก็มีอำนาจความความเจริญในยุคเดียวกัน อย่างไรก็ตาม ประวัติศาสตร์ชนชาติไทยใหญ่ในยุคสมัยต่าง ๆ นั้น ที่มีนักประวัติศาสตร์ทั้งไทยใหญ่ จีน ไทย พม่า และอังกฤษ ได้เขียนบันทึกไว้ โดยแบ่งออกเป็นยุค ๆ ได้ดังนี้
1.ยุคแรก ประกอบด้วย
- อาณาจักรเมืองจู หรือ เมืองเสือ มีเมืองบริวาร 20 เมือง เมืองสำคัญ คือ เมืองป๋าง
หรือ ป๋างฮู และเมืองปา และเมืองหลวง อยู่ระหว่างก่อนปี ค.ศ.1122-222
- ยุคอาณาจักรอ้ายลาว ปี ค.ศ.47-225
- ยุคอาณาจักรน่านเจ้า ปี ค.ศ.649-1253
2. ยุคกลาง อาณาจักรที่เจริญรุ่งเรืองประกอบด้วย
- อาณาจักรตึงขอ ปี ค.ศ.764-952
- อาณาจักรแสนแจ้ ปี ค.ศ.957-1311
- อาณาจักรเมืองมาวหลวง ปี ค.ศ.1311-1405
- อาณาจักรแจ้ล้าน ปี ค.ศ.1311-1365
- อาณาจักรแสนหวี ปี ค.ศ.1405-1752
- อาณาจักรเมืองนาย ปี ค.ศ.1752-1948
- อาณาจักรปูก่ำ ปี ค.ศ.107-1369
- อาณาจักรปิ่ว ปี ค.ศ.-835
- อาณาจักรป๋างยา ปี ค.ศ.1312-1365
- อาณาจักรแจ้แกง ปี ค.ศ.1315-1363
- อาณาจักรอังวะ 3 ยุค คือ
* ยุคต้น ปี ค.ศ.1364-1421
* ยุคกลาง ปี ค.ศ.1421-1468
* และยุคปลาย ปี ค.ศ.1476-1554
3. ยุคบุเรงนองเข้ายึดและครองเมืองไทยใหญ่ ปี ค.ศ.1556
4. ยุคอังกฤษเข้าปกครอง วันที่ 16 มกราคม ค.ศ.1887
5. ยุคร่วมกับพม่าเรียกร้องเอกราชจากอังกฤษ (ค.ศ.1947)
6. ยุครวมตัวในนามสหภาพพม่า วันที่ 7 กุมภาพันธ์ ค.ศ.1947-1958
7. ยุคเรียกร้องเอกราชกอบกู้ชาติ วันที่ 21 พฤษภาคม ค.ศ.1958-ปัจจุบัน
8. ยุคแห่งการถูกละเมิดสิทธิและการถูกกำจัดล้างเผ่าพันธุ์ ปี ค.ศ.1958-ปัจจุบัน