จาดแซงไตย

         ประวัติ “สระออเจยยะ” ผู้ก่อตั้ง "จาดแซงไต"

ภูมิลำเนาเดิม
                     บิดาชื่อ นายโข่ เรียกอีกชื่อว่า หม่องมาน เป็นชาวทะนุ อยู่บ้านมะม่วงหวาน (หมากโมงเจ็ม) เมืองหนองเขียว มารดาชื่อ นางแสงไต เมืองจอกแม
                      สระออเจยยะ เป็นชาวเมืองจอกแม รัฐฉานภาคเหนือ ตอนเป็นเด็กเรียกชื่อว่า “จายโพธิ์น้อย” อายุ 8 ขวบเรียนหนังสือจบประถมศึกษาปีที่ 4 ครูที่สอนหนังสือให้คือ สระหลู่ (ครูหลู่) จากนั้นไปสมัครเป็นเด็กวัดหลวงพ่อโสภิตะ เมื่อมาอยู่วัดได้ 3 เดือนก็บรรพชาเป็นสามเณรได้ชื่อว่า “ออเจยยะ” สึกออกมาเมื่ออายุ 11 ปี กลับไปอยู่กับนายจารินต้าผู้เป็นอา อายุ 15 ปีจึงย้ายไปอยู่กับนายสร้อยคำอาอีกคนหนึ่ง อายุ 18 ปี ไปอยู่กับปู่หลอยโคกน่ำ กองเคอ เมืองแสนหวีเหนือ ขณะที่มีอายุ 21 ปีนั้น ได้ออกไปชมงานประเพณีประจำปี คืองานออกพรรษา ซึ่งในงานมีการแสดงหลายอย่าง เช่น ฟ้อนนกฟ้อนโตเป็นวง ๆ อย่างครึกครื้น เจ้าฟ้าเจ้านางทั้งหลายก็ได้มาร่วมชมในงานนี้ ในช่วงนั้นรัฐฉานเป็นรัฐในอารักษาของอังกฤษ จึงมีผู้แทนราชการอังกฤษมาร่วมงานออกพรรษานี้ด้วย

    ครอบครัว
                  ต่อมาอายุ 24 ปี จึงได้กลับมาอยู่กับบิดามารดาที่เมืองจอกแม จากนั้นบิดามารดาได้ย้ายไปอยู่เมืองสี่ป้อ สระออเจยยะ ได้แต่งงานกับนางสร้อยเงิน ชาวบ้านเปียงหนิม เมืองจอกแมอยู่ร่วมกัน 6 ปีมีลูกชายชื่อ “จายอ่องทุน” ในช่วงนี้ได้ไปศึกษาด้านยาสมุนไพรที่สำนักหมอ “จอกลุง” ชาวบ้านชอยกุง ตำบลเมืองโหลง เมื่ออายุได้ 30 ปีผู้เป็นภรรยาคือ “นางสร้อยเงิน” ก็ได้เสียชีวิตจากไป
                   สระออเจยยะได้แต่งงานกับ “นางเอพิด” อยู่ร่วมกัน 15 ปีมีลูกสาวหนึ่งคนชื่อ “เอปู” ภรรยาคนที่สองก็เสียชีวิตไปอีก จึงแต่งงานกับ “นางกย่า” หรือเรียกอีกชื่อว่า “นางยอดคำ” มีลูกชายร่วมกันหนึ่งคนชื่อ “จายโง่” และลูกสาวชื่อ “นางตาลน้อย”
             นายหม่องมานและนางแสงไต ผู้เป็นบิดามารดาของสระออเจยยะอยู่ร่วมกัน 7 ปีมีลูกชายคือ “จายโพธิ์น้อย” (สระออเจยยะ) ฐานะปานกลางมีเกวียน 2 คัน วันหนึ่งนายหม่องมานพร้อมด้วยเกวียนทั้งสองคันบอกว่าจะไปทำการค้าขายแล้วหายตัวไปโดยไม่ได้กลับมาหาลูกเมียอีกเลย สระออกเจยยะเล่าให้ลูกศิษย์ลูกหาฟังว่า “รู้สึกเจ็บใจกับพ่อที่ทำความเจ็บปวดให้กับแม่ลูกเป็นอย่างมาก ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาทั้งที่สามารถพูดภาษาพม่าได้ แต่ไม่ยอมพูดภาษาพม่าอีกเลย” (พ่อเป็นชาวทะนุ ซึ่งเป็นพม่าสาขาหนึ่ง) แม่จึงได้แต่งงานกับ “ปู่หลอยกอ” ชาวต๋องแถกสันเต เมืองสี่ป้อ

ก่อตั้งคณะลิเก "จาดแซงไต"
                    เมื่อปี พ.ศ.2486 นายยุง ชาวบ้านป็อกช่างคำ เมืองสี่ป้อ ได้มาพบเห็นสระออเจยยะพร้อมด้วยลูกศิษย์กำลังสนุกสนานในงานบุญถวายข้าวพระพุทธ (ซอมต่อ) กล่าวปรารภว่า “อาจารย์ เป็นสิ่งที่ดีมาก ๆ หากเรามีการจัดเวทีแล้วจัดการแสดงบนเวที เรื่องอย่างนี้เป็นไปได้แน่ หากอาจารย์เป็นผู้นำก่อตั้งขึ้นมา” สระออเจยยะจึงชักชวนหนุ่มสาวเมืองสี่ป้อมาร่วมตั้งวง “จาดแซงไต” เป็นคณะแรก ในปีถัดมาคือปี พ.ศ.2487 เจ้าฟ้าเมืองใหยก่อตั้งคณะที่สอง คณะที่สามเป็นการก่อตั้งของเจ้าฟ้าเมืองแสนหวีเหนือ และในปี พ.ศ.2489 สระออจิ่งนะก็ก่อตั้งขึ้นมาอีกคณะหนึ่งโดยการสนับสนุนของเจ้าฟ้าแสนหวีเหนือเช่นเดียวกัน พ.ศ.2494 จายส่างหม่องและนางเล็กจึงก่อตั้งอีกคณะหนึ่ง สองท่านนี้เป็นพระเอกนางเอกผู้โด่งดัง เป็นชาวเมืองน่ำสั่น หลอยโหลง คณะลิเกในเริ่มต้จึงมีลำดับการก่อตั้งดังนี้
                 1.   คณะสระออเจยยะ
                 2.   คณะเจ้าฟ้าเมืองใหย
                 3.   คณะสระออจิ่งนะ
                 4.   คณะจายส่างหม่องและนางเล็ก

อาจารย์ "สระออเจยยะ" เป็นผู้จุดประกายก่อกำเนิด "จาดแซงไต" เป็นคนแรก ทางคณะลิเกเคารพนับถือท่านมาก จึงถือว่าท่านเป็นเจ้าครูหมอแห่งจาดแซงไต จากคณะแรกที่ก่อตั้งโดยสระออเจยยะ ต่อมาคณะลิเกจึงแพร่หลายเป็นที่นิยมกันทั่วรัฐฉาน