|
แม่ปี กับ วิถีชีวิต
แม่ปี คือ กั๊บ / ลั๊บ / ฮาย / เมิง / ปึ๊ก / กั๊ด / ค๊ด / ฮุ่ง / เต่า / ก่า
เมืองไตสมัยเจ้าฟ้านั้นจะมีวันตลาดนัดทุกห้าวันโดยนับให้ตรงกับ ฮาย กับ ฮุ่ง ซึ่งห่างกันห้าวัน หากวันตลาดตรงกับ ฮาย เรียกว่า วันตลาดฮาย หากตรงกับ ฮุ่ง เรียกว่า วันตลาดฮุ่ง ตลาดฮุ่ง กับ ตลาดฮายห่างกันห้าวัน ซึ่งมีวิธีการนับรอบวันรอบเดือนกันอีกว่า ห้าวันเป็นหนึ่งตลาดหนึ่งตลาดเป็นหนึ่งโวง สามโวงเป็นหนึ่งเดือน เป็นต้น
การเริ่มนับปีศักราชของไทใหญ่
วิธีการนับปีจนครบปีที่ 60 แล้วกลับมานับใหม่ดังกล่าวนั้น เป็นประเพณีนิยมที่ปฏิบัติกันมาอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาอันยาวนาน โดยไม่มีการนับสืบเนื่องต่อไปเรื่อย ๆ เหมือนกับปีพุทธศักราช หรือปีคริสตศักราชแต่อย่างใด ต่อมาเมื่อปีพุทธศักราช 450 หรือคริสตศักราช 94 ซึ่งตรงกับในยุคอาณาจักรหนองแสรุ่งเรือง จึงได้เพิ่มการนับปีศักราชไต (ไทใหญ่) ขึ้นมาอีก คือ วิธีการนับตามแบบฉบับแม่ปี กับ ลูกปีก็ยังคงอยู่ และนับเหมือนแต่เดิมที่เคยปฏิบัติกันมา แต่ได้ตกลงเริ่มนับปีศักราชไทใหญ่เป็นครั้งแรกในปีนี้ ซึ่งเมื่อมาถึงปีพุทธศักราช 2553 นี้แล้วก็ตรงกับปีศักราชไต (ไทใหญ่) 2103 พอดี
การต้อนรับปีใหม่
เมื่อถึงวันขึ้นหนึ่งค่ำเดือนอ้ายเป็นวันเริ่มต้นศักราชใหม่ ชาวไทใหญ่ทั่วทุกประเทศทั้งในไทย จีน รัฐฉาน พม่า หรือชาวไทยใหญ่โพ้นทะเลต่างก็จัดงานต้อนรับปีใหม่โดยทั่วกัน
วิธีงานที่จัดในเพื่อต้อนรับปีใหม่มีสามลักษณะ คือ
1.คอยเจ๋ง หมายถึง การจัดงานในขณะที่วันปีใหม่ยังมาไม่ถึง เป็นการจัดคอบปีใหม่ ซึ่งเป็นการจัดทำก่อน เพราะช่วงวันขึ้นปีใหม่จริง ๆ มีกิจธุระอื่น ๆ ที่ต้องทำ
2.รับเจ๋ง หมายถึง การจัดงานต้อนรับปีใหม่ตรงกับวันปีใหม่
3.เล่นเจ๋ง หมายถึง การจัดงานต้อนรับปีใหม่เหมือนกัน แต่ในช่วงวันปีใหม่มีกิจขัดข้องจึงเลื่อนมาจัดเอาตอนที่วันขึ้นปีใหม่ผ่านไปแล้วไม่นาน
ขนมประจำปีใหม่ได้แก่ ข้าวต้มแหลม กับ ข้าวปุ๊ก ขนมสองชนิดนี้มีความหมาย ข้าวต้มแหลมมีลักษณะเหมือนกับข้าวต้ม (กล้วย) ทั่วไป แต่ที่พิเศษก็คือ จะทำเป็นลักษณะเป็นสามเหลี่ยมแหลมด้านหนึ่งแหลมยาว หมายถึงให้มีความฉลาดหลักแหลม และข้าวปุ๊ก (ข้าวขนมคลุกงา) ซึ่งทำจากข้าวเหนียวใหม่ประจำปีใหม่ นึ่งแล้วนำมาตำผนมงาดำ ซึ่งหมายถึงความเหนียวแน่นแห่งสามัคคี ขนมสองชนิดนี้จัดทำขึ้นแล้วนำไปถวายวัด ขอขมาผู้เฒ่าผู้แก่ และแจกจ่ายกันทาน | 
